Jak rozpoznać udar i dlaczego trzeba szybko wezwać karetkę?

Udar może wystąpić nagle i jest stanem zagrażającym życiu. Charakterystyczne objawy to m.in.:

• opadający kącik ust
• niewyraźna mowa lub trudność w mówieniu
• osłabienie lub drętwienie ręki/nogi po jednej stronie ciała
• silny ból głowy, zaburzenia widzenia, zawroty głowy.

CO ROBIĆ?

natychmiast dzwoń na 999 albo 112

zapisz godzinę zauważenia objawów

nie podawaj jedzenia, leków, ani picia

ułóż poszkodowanego w pozycji bocznej bezpiecznej ( gdy nieprzytomny) albo z tułowiem lekko do góry (gdy przytomny)

WAŻNE!  Sam nie wieź chorego do szpitala, bo:

liczy się każda minuta -  kluczowe są 4-5 godziny od wystąpienia pierwszych objawów. Przy udarze niedokrwiennym, skrzep należy jak najszybciej rozpuścić

już w karetce rozpocznie się leczenie

pacjent trafi do odpowiedniego szpitala - nie będzie narażony na oczekiwanie na przyjęcie, na korytarzu szpitala, gdzie jego stan będzie się pogarszał.

Co robić i jak pomóc w przypadku złamania/zwichnięcia kończyn ?

Zwichnięcie i złamanie do zbliżone, pod względem pomocy przedmedycznej sytuacje. Różnią się tym, że zwichnięcie to wyskoczenie kości ze stawu, a złamanie to przerwanie kości. Złamanie czy zwichnięcie nogi albo ręki zwykle nie budzi wątpliwości, jak pomóc poszkodowanemu, warto jednak przypomnieć co robić.

OBJAWY - w obydwu przypadkach mogą być zbliżone:

• Dotkliwy ból, albo szok i nie odczuwanie bólu
• Brak możliwości poruszania kończyną albo znaczne utrudnienie
• Obrzęk, zasinienie
• W przypadku zwichnięcia zniekształcenie stawu, czasem drętwienie – brak czucia

WAŻNE:

Samodzielnie nie nastawiaj kończyny! Może dojść do dalszych uszkodzeń, w tym nerwów naczyń krwionośnych

CO ROBIĆ:

• Usztywnij miejsce zwichnięcia albo unieruchom miejsce złamania i dwa sąsiednie stawy (np. przy złamaniu przedramienia – łokieć i nadgarstek) za pomocą: kija, zwiniętego ręcznika, parasola

• Przywiąż usztywnienie bandażem, szalikiem, paskiem – ale nie za mocno!
• przy złamaniu otwartym: nie wyciągaj ciał obcych, osłoń ranę jałową gazą lub czystą tkaniną, nie dotykaj rany, chyba, że silnie krwawi,
• tamuj krwawienie uciskając na ranę – zastosuje jałowy opatrunek na ranę, na to zwinięty w rulon bandaż elastyczny - zadziała jak korek wszystko zawiń dodatkowym bandażem
• ułóż poszkodowanego w pozycji bocznej bezpiecznej ( gdy nieprzytomny) albo z tułowiem lekko do góry (gdy przytomny)
• można schładzać miejsce urazu żeby zmniejszyć ból i obrzęk (mrożonką zawiniętą w ręcznik – nie bezpośrednio na skórę 10-15 co godzinę

WAŻNE:

każde złamanie i zwichnięcie wymaga konsultacji z lekarzem

Co robić i jak pomóc w przypadku złamania żeber, czaszki, kręgosłupa ?

Podejrzenie takich złamań wymaga szczególnego zachowania z uwagi na istotne zagrożenie dla zdrowia i życia poszkodowanego.

WAŻNE: W każdym przypadku niezwłocznie wezwij karetkę dzwoń na 999 albo 112

ZŁAMANIE ŻEBER

Objawy: ból przy oddychaniu, kaszlu lub ruchu, trudności z oddychaniem, sinica.

CO ROBIĆ:

• Uspokój poszkodowanego, ogranicz jego ruchy
• Ułóż w pozycji półsiedzącej lub innej w której ból jest najmniejszy (np. na zdrowym boku).
• Ustabilizuj klatkę piersiową, można przytrzymać dłońmi lub delikatnie! owinąć bandażem elastycznym -nie za mocno! Oddech musi być swobodny
• Obserwuj oddech i świadomość – w razie utraty przytomności: zrób resuscytację – oddech i masaż serca,
• Nie podawaj jedzenia ani picia.

 ZŁAMANIE CZASZKI / URAZ GŁOWY

Objawy: utrata przytomności, wymioty, wyciek płynu z ucha/nosa, nierówne źrenice, ból głowy, zawroty, krwawienie.

CO ROBIĆ:

• Nie ruszaj głową poszkodowanego.
• Jeśli przytomny – uspokój, unieruchom, nie pozwalaj ruszać głową.
• Jeśli nieprzytomny, ale oddycha – ułóż w pozycji bocznej bezpiecznej tylko jeśli nie ma podejrzenia urazu kręgosłupa.
• Zabezpiecz krwawienie, delikatnie opatrunkiem – nie tamuj wypływającego płynu z nosa/uszu!
• Nie podawaj jedzenia, napojów, leków.
• Obserwuj oddech i świadomość – w razie utraty przytomności: zrób resuscytację – oddech i masaż serca,

  ZŁAMANIE KRĘGOSŁUPA

 Objawy: ból pleców/szyi, niedowład, brak czucia w kończynach, trudności w oddychaniu, drętwienie.

 CO ROBIĆ:

•  Nie ruszaj poszkodowanego! Nawet jeśli jest przytomny – może dojść do uszkodzenia rdzenia
• Unieruchom głowę i szyję (np. przytrzymaj rękoma do podłoża, najlepiej z dwóch stron głowy)
• Nie zmieniaj pozycji poszkodowanego – wyjątek to zatrzymanie krążenia (RKO konieczne)
• Nie zakładaj kołnierza szyjnego samodzielnie, jeśli nie jesteś przeszkolony
• Mów do poszkodowanego, uspokajaj, ale nie pozwalaj się ruszać.
• W razie zatrzymania oddechu – ostrożnie rozpocznij RKO, ale z maksymalnym zabezpieczeniem kręgosłupa (wymaga 2–3 osób, jeśli to możliwe).

 WAŻNE:

Niezwłoczne wezwanie karetki i współpraca z operatorem może uratować życie poszkodowanego

POPARZENIA – co robić i jak pomóc?

1. ZABEZPIECZ MIEJSCE ZDARZENIA
   Zanim podejdziesz do poszkodowanego – upewnij się, że źródło oparzenia (np. ogień, gorący przedmiot, prąd) jest już usunięte lub nie stanowi zagrożenia.

2. SCHŁADZAJ SKÓRĘ
   
   

✅Schładzaj oparzone miejsce czystą, chłodną (nie lodowatą!) wodą przez co najmniej 10-15 minut

✅Można użyć bieżącej wody z kranu lub czystego naczynia

✅Nie stosuj lodu ani mrożonek – mogą pogorszyć uszkodzenia tkanek.

3. ZDEJMIJ BIŻUTERIĘ, OZDOBY, OBUWIE

✅Jeśli oparzenie dotyczy dłoni, nadgarstków, stóp – usuń pierścionki, zegarki, buty, zanim pojawi się obrzęk!

4. NIE PRZEKŁUWAJ PĘCHERZY

✅Pęcherze to naturalna ochrona skóry – ich przebicie zwiększa ryzyko infekcji, rana będzie dłużej się goić

5. ZABEZPIECZ RANĘ

✅Po schłodzeniu, delikatnie osusz skórę i przykryj jałowym opatrunkiem (może być czysty ręcznik, gaza, bandaż).

✅Unikaj waty, maści, masła czy pasty do zębów – to mity! Mogą pogorszyć stan skóry i utrudnić leczenie.

6. PODAJ LEK PRZECIWBÓLOWY

✅Np. paracetamol lub ibuprofen – według ulotki i wieku poszkodowanego.

🚑 KIEDY WEZWAĆ POGOTOWIE?

 Dzwoń na 999 albo 112 jeśli:

 🆘 oparzenie dotyczy twarz, szyję, drogi oddechowe, dłonie, stopy, krocze,

🆘 poszkodowany to dziecko, osoba starsza lub przewlekle chora,

🆘 poparzenie jest chemiczne, elektryczne lub głębokie (biała, zwęglona skóra),

🆘 oparzenie obejmuje dużą powierzchnię ciała (np. więcej niż cała dłoń),

🆘 występują objawy wstrząsu: bladość, zimny pot, zawroty głowy, szybki puls.

📢 Udostępnij, żeby więcej osób wiedziało, jak reagować!

Co robić w przypadku zadławienia/zakrztuszenia?

Zadławienie to stan, w którym ciało obce blokuje drogi oddechowe – np. kawałek jedzenia, cukierek, drobny przedmiot. U dorosłych i dzieci może dojść do całkowitego zatrzymania oddychania w ciągu kilkudziesięciu sekund!

Zakrztuszenie jest zwykle czymś łagodniejszym dotyczy płynów, drobinek jedzenia, które nie blokują dróg oddechowych, ale powodują u poszkodowanego kaszel, za pomocą którego organizm stara się wyrzucić substancje z oskrzeli. 

ROZPOZNAJ SYTUACJĘ Poszkodowany może:

✅złapać się za gardło (typowy gest duszenia)

✅mieć problemy z oddychaniem, mówić z trudem lub wcale

✅być blady, siny, niespokojny

✅wydać dziwne dźwięki lub milczeć

✅po kilku chwilach stracić przytomność.

JEŚLI POSZKODOWANY SIĘ DUSI, ALE JESZCZE KASZLE:

Zachęcaj do kaszlu – to najlepszy, naturalny sposób usunięcia przeszkody. Gdy osoba jeszcze kaszle:

❌NIE klep po plecach,

❌NIE każ podnosić rąk do góry, bo to może pogorszyć sytuację

JEŚLI POSZKODOWANY NIE MOŻE ODDYCHAĆ / MÓWIĆ – DZIAŁAJ OD RAZU:

DLA OSOBY PRZYTOMNEJ (DOROSŁY/DUŻE DZIECKO):

5 uderzeń w plecy:

✅Stań za osobą, pochyl ją do przodu

✅Otwartą dłonią uderz 5 razy między łopatki – klepnięcia ku przodowi- mocno, zdecydowanie

5 uciśnięć nadbrzusza (manewr Heimlicha):

✅Stań za poszkodowanym

✅Ułóż jedną pięść powyżej pępka, drugą ręką ją obejmij

✅Wykonaj 5 szybkich, silnych pociągnięć do siebie i ku górze.

Naprzemiennie wykonuj 5 uderzeń i 5 uciśnięć, aż ciało obce wypadnie lub osoba straci przytomność.

GDY POSZKODOWANY STRACI PRZYTOMNOŚĆ:

1. Ułóż ostrożnie na plecach
2. Wezwij pomoc –999 albo 112
3. Rozpocznij RKO (resuscytację):

• Odchyl głowę poszkodowanego
• Wykonaj:30 uciśnięć klatki piersiowej i 2 oddechy ratownicze 
• Kontynuuj do przyjazdu pogotowia lub odzyskania przytomności.

NIEMOWLĘ (do 1. roku życia):

✅Połóż dziecko na przedramieniu twarzą w dół

✅5 uderzeń między łopatki (głowa niżej niż tułów)

✅Jeśli nie pomoże – obróć na plecy i wykonaj 5 uciśnięć klatki piersiowej (dwoma palcami, poniżej linii sutków).

STARSZE DZIECKO (1–8 lat):

• Tak samo jak u dorosłych – 5 uderzeń + 5 uciśnięć nadbrzusza.

WAŻNE

- Najpierw kaszel – jeśli osoba może kaszleć
- Jeśli nie – 5 uderzeń + 5 uciśnięć
- Utrata przytomności = RKO
- Zawsze dzwoń 112 lub 999!